Waarom de scheidingspraktijk aan het veranderen is, en waarom alleen rekenen volgens een juridisch model niet meer genoeg is
In veel scheidingstrajecten gebeurt nog steeds hetzelfde. Er wordt een berekening gemaakt volgens de Tremanormen. De uitkomst verschijnt op papier en vervolgens wordt gezegd: zo zit het. Voor veel professionals voelt dat logisch. Het systeem bestaat al jaren en wordt ook in de rechtspraak gebruikt. Daardoor is het een vertrouwd model geworden. Toch groeit het besef dat deze manier van werken niet altijd meer past bij wat mensen vandaag de dag nodig hebben. Bovendien is het goed om te beseffen dat de praktijk rondom scheidingen in Nederland aan het veranderen is, en waarom dat zo relevant is.
De vraag die steeds vaker op tafel komt is simpel: rekenen we vooral met een model, of kijken we naar het leven dat mensen na de scheiding moeten leiden?
Om te begrijpen waarom deze discussie nu speelt, moeten we eerst kijken hoe het huidige systeem eigenlijk is ontstaan. Overigens laat ook deze discussie zien dat de scheidingspraktijk op dit moment echt aan het veranderen is.
Hoe de Tremabenadering de standaard werd
- Toen mediation in Nederland groter werd, ontstond er een praktische vraag. Hoe bereken je alimentatie als twee mensen samen afspraken proberen te maken?
- De rechtspraak werkte al met de Tremanormen. Dat systeem gaf rechters houvast bij het berekenen van draagkracht en alimentatie wanneer een zaak bij de rechtbank belandt.
- Voor mediators was het logisch om datzelfde model over te nemen. Het was bekend, het was ontwikkeld door de rechtspraak en het gaf structuur in gesprekken.
Zo werd een model dat bedoeld was voor de rechtbank langzaam ook de standaard binnen mediation. Daar zit op zichzelf niets verkeerds in. Het probleem ontstaat pas wanneer het model wordt gezien als de enige manier om naar een scheiding te kijken. Met het oog op de ontwikkelingen mogen we niet vergeten waarom de scheidingspraktijk momenteel aan het veranderen is.
Wat veel opleidingen hebben overgenomen
Veel mediationopleidingen hebben deze werkwijze vervolgens overgenomen. In opleidingen wordt het alimentatiestuk vaak technisch uitgelegd. Professionals leren hoe een Tremaberekening wordt gemaakt en hoe de uitkomst moet worden geïnterpreteerd. Wat daarbij soms minder aandacht krijgt, is de bredere financiële analyse.
Denk aan vragen zoals:
- Wat betekent een uitkomst voor het netto besteedbaar inkomen van beide partners?
- Wat doen belastingen en toeslagen met het uiteindelijke plaatje?
- Zijn woonlasten na de scheiding daadwerkelijk haalbaar?
- Wat blijft er over om van te leven?
Wanneer die vragen niet expliciet worden meegenomen, kan een berekening juridisch correct zijn maar toch onvoldoende inzicht geven in de dagelijkse werkelijkheid. Dit illustreert ook goed dat, juist nu, de scheidingspraktijk zoals wij die kennen aan het veranderen is en waarom dat zo belangrijk is.
Het comfort van een rekenmodel
Een mediator zit midden tussen twee mensen die vaak emotioneel en financieel onder druk staan. In zo’n situatie geeft een model houvast. Een berekening lijkt objectief. Het voelt neutraal. Als je kunt zeggen: dit komt uit de berekening, dan lijkt de discussie snel opgelost. Dat geeft rust in het gesprek. Maar het heeft ook een keerzijde. Een model kan de indruk wekken dat de uitkomst vaststaat, terwijl het in werkelijkheid een berekening is die afhankelijk is van aannames en uitgangspunten. Een berekening kan juridisch logisch zijn en tegelijkertijd financieel moeilijk uitvoerbaar blijken. Daarom wordt steeds meer duidelijk dat de samenwerking binnen scheidingen aan het veranderen is.
De ontbrekende financiële verdieping. Daar komt nog iets bij. Veel mediators hebben een achtergrond in recht, psychologie of communicatie. Dat zijn waardevolle vaardigheden in een scheidingstraject. Maar diepgaande financiële analyse vraagt weer een andere expertise. Het doorrekenen van netto besteedbaar inkomen, fiscale effecten, toeslagen en woonlaststructuren is complex. Het vraagt inzicht in belastingregels, inkomensstromen en financiële haalbaarheid.
Wanneer die expertise ontbreekt, is het begrijpelijk dat professionals terugvallen op het model dat ze kennen. Het model wordt dan het vertrekpunt van het gesprek, terwijl het eigenlijk één van de instrumenten zou moeten zijn. Om die reden is het belangrijk te begrijpen dat de praktijk van scheiden aan het veranderen is, en waarom dat vandaag de dag centraal staat.
Hoe een systeem zichzelf kan bevestigen
Als een werkwijze eenmaal breed in een sector wordt gebruikt, ontstaat er een interessante dynamiek. Nieuwe professionals leren het systeem van ervaren collega’s. Opleidingen bouwen hun lesprogramma’s rond dezelfde methodiek. Software en rekentools zijn gebaseerd op dezelfde uitgangspunten. Daardoor ontstaat een collectieve overtuiging dat dit simpelweg de manier is waarop het hoort. Niet omdat iemand dat expliciet heeft besloten, maar omdat het systeem zich door herhaling heeft gevestigd.En juist daarom is het soms lastig om afstand te nemen en opnieuw te kijken naar de vraag: werkt dit nog steeds optimaal voor de mensen om wie het gaat? Uiteindelijk zien we hierdoor waarom de scheidingspraktijk aan het veranderen is.
De scheiding tussen twee manieren van kijken
In de praktijk zie je nu steeds duidelijker twee verschillende benaderingen ontstaan.
De eerste is de juridische benadering. Die kijkt naar wat een rekenmodel zegt dat iemand volgens de systematiek van de rechtspraak zou moeten betalen.
De tweede is de financiële benadering. Die kijkt naar wat twee mensen na de scheiding daadwerkelijk kunnen dragen en wat er werkelijk overblijft om van te leven.
Beide perspectieven hebben waarde. Het juridische model geeft houvast wanneer een zaak bij de rechtbank belandt. Het zorgt voor consistentie en voorspelbaarheid in uitspraken. Maar wanneer mensen samen afspraken maken over hun toekomst, speelt nog een andere vraag een grote rol: is het financieel leefbaar voor beide partners? Daarmee wordt zichtbaar waarom de Nederlandse scheidingspraktijk juist in deze tijd aan het veranderen is.
De vraag die steeds belangrijker wordt
Steeds meer professionals merken dat cliënten niet alleen willen weten wat juridisch mogelijk is. Ze willen weten of een afspraak ook werkelijk uitvoerbaar is.
- Kunnen beide partners wonen zoals wordt berekend?
- Blijft er voldoende geld over voor dagelijkse uitgaven?
- Is de afspraak duurzaam op de langere termijn?
Die vragen gaan niet alleen over een juridisch model. Ze gaan over het leven dat mensen na de scheiding moeten opbouwen. En juist daar ligt de ontwikkeling die we nu in de scheidingspraktijk zien. Overigens is dit precies waarom de scheidingspraktijk aan het veranderen is.
De richting waarin de markt beweegt
De markt vraagt steeds meer om professionals die verder kijken dan één berekeningsmodel. Professionals die begrijpen dat een scheiding niet alleen een juridische gebeurtenis is, maar ook een financieel en sociaal keerpunt in het leven van mensen. Dat vraagt om een open en bredere blik. Inmiddels wordt heel duidelijk waarom de scheidingspraktijk aan het veranderen is en waarom deze transitie van belang is.
Niet alleen rekenen volgens een systeem, maar ook inzicht bieden in de financiële werkelijkheid. Niet alleen kijken naar wat iemand volgens een model moet betalen, maar ook naar wat beide partners werkelijk kunnen dragen. De toekomst van de scheidingspraktijk ligt daarom steeds meer bij professionals die beide werelden kunnen verbinden.
Het juridische kader begrijpen.
En tegelijkertijd de financiële leefbaarheid kunnen doorrekenen. Want uiteindelijk gaat een scheiding niet over een model. Het gaat over twee mensen die hun leven opnieuw moeten inrichten. En daarbij hebben zij professionals nodig die verder kijken dan alleen de berekening. Tot slot wordt steeds meer duidelijk wat de redenen zijn waarom de scheidingspraktijk aan het veranderen is.